De wetenschap van het dagelijks leven

Hoe lang kan een mens de adem inhouden? Dit is het wereldrecord

Hoe kun je je adem inhouden? Het medische antwoord op die vraag is simpel. Biologisch gezien kunnen mensen hooguit 180 tellen hun adem inhouden. Maar sommige duikers en illusionisten overleven tien minuten tot een kwartier zonder zuurstof. Hoe slagen ze daarin? En kan iedereen dat zomaar? (spoiler: nee, en probeer het ook niet)

Wereldrecord adem inhouden

Niemand hield ooit zo lang zijn adem in als Budimir Buda Sobat. De Kroaat ging in april 2021 op zijn buik liggen in een zwembad in de plaats Sisak. Zijn hoofd hield hij onderwater. Zonder zuurstofflessen of snorkel bleef hij bijna een halfuur zo liggen. Daarmee vestigde hij een wereldrecord. Hij hield 24 minuten en 33 seconden zijn adem in. Hieronder zie je een filmpje van zijn prestatie.

Zelfs de Britse illusionist David Blaine kan niet aan het record van Colat tippen. Blaine probeerde in 2008 tijdens de Oprah Winfrey Show zo lang mogelijk zijn adem in te houden, terwijl hij werd opgesloten in een watertank. Hij kwam tot een tijd van ‘slechts’ 17 minuten en 4 seconden. 

Hoe kan iemand zo lang niet ademen?

De prestaties van Blaine en Colat zijn op het eerste gezicht ongelooflijk. Biologisch gezien is het namelijk niet mogelijk om zo lang zonder zuurstof te overleven. Hoe krijgen zij het dan toch voor elkaar?

Ik sprak voor het tijdschrift Quest met ademhalingsfysioloog Albert Dahan van het Leids Universitair Medisch Centrum. Volgens hem kan de gemiddelde mens ongeveer twee tot drie minuten zijn adem inhouden. Daarna zal iedereen automatisch weer naar lucht happen.

“Je hebt in het lichaam twee ademregelsystemen”, zegt Dahan. “Er is een chemisch systeem dat onze ademhaling stuurt in rust. Daarvan zijn we ons niet eens bewust, het gaat ook door als we slapen.”

“Maar we hebben daarnaast ook een gedragsgebonden ademregelsysteem. Dat stel je in werking als je tegen jezelf zegt: ik ga nu mijn adem inhouden. Je kunt dat een tijdje volhouden, maar niet oneindig. Na enkele minuten wint het chemische systeem het van je gedrag. Dan krijg je een prikkel waardoor je wel moet ademhalen.”

Hoe gevaarlijk is je adem inhouden?

Die onbedwingbare neiging tot ademhalen wordt niet alleen veroorzaakt door een gebrek aan lucht. Bij het inademen brengen we uiteraard zuurstof in het bloed. Maar bij het uitademen voeren we ook koolzuur af, dat in het lichaam wordt aangemaakt door energieverbranding.

Het lozen van koolzuur gebeurt niet zonder reden. De stof is in grote concentraties giftig. Als niet uitademt, vergiftig je in feite jezelf.

“Wanneer je besluit om langere tijd je adem in te houden, stijgt de hoeveelheid koolzuur in het bloed en neemt het zuurstofgehalte af”, verklaart Dahan. “Het gebrek aan zuurstof wordt gedetecteerd door een soort biologische sensor in de longen. En een hoge koolzuurwaarde wordt opgemerkt door een gebiedje in de hersenstam. Beide sensoren zorgen voor prikkels die je ademhalingsspieren uiteindelijk dwingen om in een reflex een hap lucht te nemen. Of je nu onder water bent of niet. Je kunt die prikkel bijna niet negeren, en dat moet je ook vooral niet proberen.” 

Hoe deed de wereldrecordhouder het dan?

David Blaine en Budimir Buda Sobat om slaagden er niet zomaar in om hun adem zo lang in te houden. Ze omzeilden hun ademprikkels met een biologische truc. Vlak voor hun recordpoging zogen ze enkele tientallen minuten lange pure zuurstof naar binnen uit een speciale tank. De lucht die we normaal gesproken inademen bestaat maar voor ongeveer 20 procent uit zuurstof.   Blaine en Colat bouwden dus een soort reservevoorraad op in hun longen door voor hun recordpoging pure zuurstof in te ademen.  

“Als je van tevoren een halfuur lang pure zuurstof inneemt, kun je veel langer je adem inhouden”, zegt Dahan. “Dat heeft meerdere redenen. Je vult je longen met pure zuurstof, dus je hebt een grotere voorraad dan normaal. Door die extra zuurstof verlaag je ook het koolzuurgehalte in je bloed.”

Maar belangrijker nog is dat de overdosis aan zuurstof ook de sensor in je longen verdooft, die er normaal gesproken voor zorgt dat je een ademprikkel krijgt. “Je onderdrukt dus de natuurlijke neiging van het lichaam om te ademen.” 

Ook met pure zuurstof kun je natuurlijk niet onbeperkt je adem inhouden. Zelfs dan krijg je uiteindelijk last van een overschot koolzuur in je bloed.  “Na een aantal minuten stijgt de hoeveelheid koolzuur in het bloed alsnog naar grote hoogte, omdat je niet meer uitademt”, zegt Dahan. “Dat wordt centraal in de hersenen gedetecteerd. Daardoor krijg je een ademprikkel, die heel plotseling opkomt en veel heftiger is dan normaal. Dat is heel gevaarlijk.” 

Wat is het ‘echte’ record adem inhouden?

De meeste mensen die hun adem langer dan vier minuten inhouden, nemen van tevoren dus pure zuurstof in. Maar wie heeft dan het wereldrecord adem inhouden zonder ‘valsspelen’ in zijn bezit?

Dat is de Duitse freediver Tom Sietas. Het lukte hem in 2008 om 10 minuten en 12 seconden onder water te blijven in een zwembad in Athene. En dat volledig op eigen kracht. Overigens bezit Sietas ook het record voor de langste afstand onderwater zwemmen zonder hulpmiddelen. Hij zwom in 2008 ruim vier keer heen en weer in een 25-meterbad in Hamburg en legde om precies te zijn 210 meter af.   

Doe dit niet zelf: hierom is het gevaarlijk

Probeer vooral niet zelf om ook zo’n record te vestigen, ook niet voor de lol. Een wedstrijdje ‘onderwater zwemmen’, of ‘zo lang mogelijk onderwater blijven’ in het zwembad lijkt misschien onschuldig.  Maar het gebeurt nogal eens dat zwemmers overlijden aan een zogenaamde ‘zwembad-blackout’. 

Mensen verliezen dan gek genoeg het bewustzijn in een zwembad, terwijl ze maar één of twee meter onder water zijn. Hoe kan dat? Waarom zwemmen ze niet gewoon naar het oppervlak om adem te halen? Amerikaanse wetenschappers deden onlangs onderzoek naar dit fenomeen dat shallow water blackout wordt genoemd. Ze kwamen tot de conclusie dat een zwembad-blackout vaak samengaat met hyperventilatie vooraf.

Mensen die vlak voor een ‘wedstrijdje adem inhouden’ extreem diep en snel ademhalen, nemen in verhouding meer zuurstof in dan normaal. Daardoor kunnen ze langer onderwater blijven, maar verlagen ze ook het koolzuurgehalte in hun bloed.

Koolzuur zorgt normaal gesproken voor een ademprikkel. Bij een te lage koolzuurwaarde en een verhoogde hoeveelheid zuurstof, komt de prikkel om adem te halen echter veel later dan normaal. Sommige zwemmers raken daardoor buiten bewustzijn onderwater en verdrinken in het zwembad.      

Lees ook:
Hoe lang kan een mens eigenlijk zonder slaap?
Het wereldrecord op de marathon: hoeveel sneller kan het nog?
– Hoeveel botten heeft een mens eigenlijk?

Over de auteur

Dennis Rijnvis

Schrijver en wetenschapsjournalist

Laat een reactie achter

De wetenschap van het dagelijks leven

Even voorstellen: Dennis Rijnvis

Als ik een stripheld zou zijn, zou ik er waarschijnlijk uitzien als op deze tekening. Mijn naam is Dennis Rijnvis. Ik ben schrijver, blogger en schreef als wetenschapsjournalist voor Quest en De Volkskrant. Op deze website deel ik inzichten over wetenschap, geschiedenis en zelfontwikkeling.

Op mijn andere blog Schrijfvis, geef ik schrijftips en advies voor storytelling.

Recente berichten

Recente reacties

Archieven

Categorieën

Meta